21.yüzyıl dil felsefesinde "dilin ne yaptığı" sorusunu, toplumsal adaletsizlikler ve güç ilişkileriyle en sarsıcı şekilde birleştiren isim Mary Kate McGowan'dır. Austin’in "Söz Edimleri" teorisini alıp, onu sokaktaki baskıcı dilin, nefret söyleminin ve toplumsal normların nasıl inşa edildiğini açıklayan bir "cerrahi alete" dönüştürür.
Mary Kate McGowan: Dilin Görünmez İktidarı
1. Biyografi: Wellesley’den Sosyal Adalete
Doğum: 1960'ların sonu (Kariyerinin zirvesi 2000
sonrası).
Eğitim: Princeton Üniversitesi'nde doktora yaptı. Şu
anda Wellesley College'da Luella LaMer Felsefe Profesörü olarak görev
yapmaktadır. McGowan, dil felsefesini sadece teknik bir uğraş olmaktan çıkarıp,
onu etik ve siyaset felsefesiyle birleştiren "sosyal dil felsefesi"
(social philosophy of language) akımının öncülerinden biri kabul edilir.
2. 21. Yüzyıl Katkısı: "Konuşma Egzersizleri"
ve Norm İnşası
McGowan, J.L. Austin'in "exercitives"
(egzersizatifler - yetki kullanımı) kavramını 21. yüzyılın karmaşık sosyal
yapısına uyarlamıştır.
A. Konuşma Egzersizleri (Conversational Exercitives)
McGowan'a göre, bir konuşma sırasında yaptığımız küçük,
bazen önemsiz görülen hamleler, o konuşmanın "kurallarını" (normatif
haritasını) anında değiştirir.
·
Görünmez Komutlar: Bir ortamda cinsiyetçi
bir şaka yapıldığında ve kimse itiraz etmediğinde, o şaka sadece bir
"şaka" değildir; o ortamda artık bu tür konuşmaların "kabul
edilebilir" olduğuna dair yeni bir kural (norm) koyar.
·
Normatif Otorite: Konuşmacı, bir yönetici
veya yargıç olmasa bile, konuşma içindeki konumuyla sosyal gerçekliği
"enact" eder (icra eder).
B. Baskıcı Dil ve "Susturma"
McGowan, nefret söyleminin ve aşağılayıcı ifadelerin (slurs)
sadece "hakaret" olmadığını, bu ifadelerin hedef alınan kişinin konuşma
yetisini (agency) elinden aldığını savunur. Dil, burada bir iletişim aracı
değil, bir "rütbe belirleyici" (rank-setter) olarak işlev görür.
Temel Eserleri (21. Yüzyıl Odaklı)
- Sapping
Vigor: Context, Coercion, and Silence (2011): Dilin baskıcı gücünü ve
bağlamın nasıl silah haline getirildiğini inceler.
- Just
Words: On Speech and Injustice (2019): McGowan'ın başyapıtıdır. Dilin
adaletsizliği nasıl bizzat gerçekleştirdiğini (enact) sistematik olarak
açıklar.
- Speech
and Harm (2012): (Ishani Maitra ile birlikte editörlük yaptığı eser)
Dilin verdiği zararın felsefi temellerini kurar.
Temel Kavramlar
- Constitutive
Harm (Kurucu Zarar): Dil, yalnızca zarar doğurmaz; bazı söylemler
doğrudan zararın kendisidir çünkü normu kurar.
- Norm
Enactment (Norm Kurma): Bir ifade, bir normu yürürlüğe soktuğunda, o
normun uygulanması zarar doğurabilir.
- Hidden
Harm (Gizli Zarar): Dilin zararı her zaman açık değildir; normatif
düzeyde işler ve görünmez olabilir.
- Dog Whistle Politics: Kodlanmış, örtük söylemlerle ayrımcı normların yeniden üretimi. (Terim, yalnızca köpeklerin duyabileceği yüksek frekanslı düdüklerden (dog whistle) gelir. Siyasetteki Anlamı: Politikacılar, belirli bir seçmen grubuna hitap etmek için, yalnızca o grubun anlayabileceği şekilde kodlanmış ifadeler kullanır.Amaç:
Geniş kamuoyunu rahatsız etmeden,
Belirli bir ideolojik mesajı iletmek,
Aynı zamanda inkâr edilebilirlik (plausible deniability) avantajı sağlamak.
Neden Önemli?
- McGowan,
klasik ifade özgürlüğü tartışmalarına yeni bir boyut ekler: zararın
yalnızca içerikten değil, normatif etkiden kaynaklandığını savunur.
- Bu
yaklaşım, hukuk, etik ve toplumsal adalet alanlarında dilin rolünü yeniden
düşünmeyi gerektirir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder