Gennaro Chierchia: Doğal Mantığın (DS) Mimarı
Biyografik Not: Harvard Üniversitesi'nde Dilbilim Profesörü olan Chierchia, modern semantik (anlambilim) ile sözdizimi arasındaki arayüzün en güçlü savunucularından biridir. İtalyan asıllı düşünür, dilin mantıksal yapısının biyolojik kökenleri üzerine yaptığı çalışmalarla tanınır.
Temel Fikri: Dilin kendi içinde bir Tümdengelim Sistemi (DS) barındırdığıdır. Ona göre mantık, dile dışarıdan dayatılan bir kurallar silsilesi değil, insan beynindeki dil yetisinin (I-Language) bir parçasıdır.
"Chierchia sayesinde 'Savaş savaştır' gibi cümlelerin neden hem boş hem de kabul edilebilir olduğunu, zihnimizdeki o gizli 'Modülasyon Operatörü' üzerinden açıklayabiliyoruz."
Temel Yapıtları:
Logic in Grammar: Polarity, Free Choice, and Intervention (Gramerin Mantığı: Kutupluluk, Özgür Seçim ve Müdahale)
Dynamics of Meaning: Anaphora, Presupposition, and the Theory of Grammar (Anlamın Dinamikleri: Gönderim, Önvarsayım ve Gramer Teorisi)
Gennaro Chierchia’nın Dynamics of Meaning: Anaphora, Presupposition, and the Theory of Grammar (1995) adlı kitabı, çağdaş dil felsefesi ve biçimsel anlambilimde “dinamik semantik” yaklaşımını sistematik biçimde geliştiren en önemli çalışmalardan biridir. Kitap, özellikle gönderim (anaphora), önvarsayım (presupposition) ve gramer kuramı arasındaki ilişkiyi inceler.
Kitabın Temel Çerçevesi
Dinamik Semantik: Chierchia, anlamın statik doğruluk koşullarına indirgenemeyeceğini, bağlam içinde sürekli güncellenen bir süreç olduğunu savunur.
Gönderim (Anaphora): “Donkey sentences” (ör. Her çiftçi bir eşeğe sahipse onu besler) gibi cümlelerde zamirlerin nasıl yorumlandığını inceler. Bu tür cümleler, klasik mantıkla açıklanması zor olan bağlamsal gönderim sorunlarını ortaya çıkarır.
Önvarsayım (Presupposition): Dilin bazı ifadeleri, doğruluk değerinden bağımsız olarak önceden kabul edilmiş bilgileri varsayar. Chierchia, “benzersizlik önvarsayımı” ve “E-type strategy” gibi mekanizmaları tartışır.
Gramer Teorisi ile Bağlantı: Dinamik semantik yalnızca anlambilim değil, sentaksla da ilişkilendirilir. Chierchia, geri gönderim (backwards anaphora), yeniden yapılandırma (reconstruction effects) ve “weak crossover” gibi sentaktik olguları dinamik semantik çerçevesinde açıklar.
Kitabın Bölümleri
Dinamik Semantik Giriş: Donkey cümleleri, niceleyiciler ve bağlam güncellemeleri.
Belirsiz Adlar ve Önvarsayımlar: Benzersizlik, E-type zamirler, bağlam bağımlılığı.
Sentaks ve Dinamik Semantik: Zamirlerin geri gönderimi, crossover etkileri, gramer kuramına entegrasyon.
Önemi
Dil felsefesi: Anlamın bağlamla nasıl sürekli değiştiğini göstererek klasik semantik anlayışını dönüştürür.
Dilbilim: Sentaks ve semantik arasındaki köprüyü kurar.
Mantık: Doğal dilde mantıksal yapının dinamik doğasını ortaya koyar.
Kısacası Chierchia’nın bu kitabı, anlamın statik değil, bağlam içinde sürekli güncellenen bir süreç olduğunu göstererek hem dil felsefesi hem de biçimsel dilbilim için temel bir referans eser haline gelmiştir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder