François Récanati

Doğum: 1952, Paris, Fransa.

Eğitimi ve Kariyeri: Récanati, Gilles-Gaston Granger’ın öğrencisidir. Oxford Üniversitesi'nde dil felsefesinin altın çağını yaşayan düşünürlerle çalışmış, bu sayede İngiliz analitik geleneği ile Fransız entelektüel derinliğini birleştirmiştir. Şu anda Collège de France’da "Dil ve Zihin Felsefesi" kürsüsünün başındadır ve Institut Jean-Nicod'un kurucu üyelerindendir. 2014 yılında felsefe alanındaki katkılarıyla prestijli Jean Nicod Ödülü'ne layık görülmüştür.

2. 21. Yüzyıl Katkısı: Bağlamcılık ve Zihinsel Dosyalar Devrimi

Récanati’nin 21. yüzyıl felsefesindeki etkisi iki ana eksende toplanır:

A. Radikal Bağlamcılık (Contextualism)

Geleneksel görüş, bir cümlenin "çıplak" bir anlamı olduğunu ve bağlamın sadece bu anlamı tamamladığını savunur. Récanati bu görüşü yıkar:

  • Pragmatik Zenginleşme: Récanati'ye göre dilin "literal" (lafzi) anlamı yoktur. Anlam, her zaman bir bağlam içinde "zenginleşerek" oluşur. Örneğin, "Henüz kahvaltı yapmadım" dediğimizde, bu cümlenin doğruluk değeri "hayatım boyunca hiç kahvaltı yapmadım" değil, "bugün yapmadım" bağlamıyla oluşur.
  • Birincil Pragmatik Süreçler: Ona göre bağlam, sadece yan anlamları değil, cümlenin en temel doğruluk koşullarını (anlamın kendisini) belirleyen birincil bir unsurdur.

B. Zihinsel Dosyalar (Mental Files)

  1. yüzyılın en etkili referans kuramlarından birini geliştirmiştir:
  • Bilgi Yönetimi: Zihnimiz dünya hakkındaki bilgileri "dosyalar" halinde tutar. Bir "dosya", belirli bir nesne (örneğin "Aristoteles" veya "şu masa") hakkındaki bilgileri topladığımız zihinsel bir birimdir.
  • Dosyaların Birleşmesi: Dil, bu zihinsel dosyaların güncellenmesini ve bazen (iki farklı dosyanın aynı kişiye ait olduğunun anlaşılması gibi) birleşmesini sağlayan bir araçtır.

4. Temel Eserleri (21. Yüzyıl Odaklı)

  1. Literal Meaning (2004): Bağlamcılığın manifestosu sayılan eser.
  2. Perspectival Thought (2007): "Ben", "burada", "şimdi" gibi ifadelerin zihinsel arka planını inceler.
  3. Mental Files (2012): Zihinsel dosyalar kuramını sistematik hale getirdiği başyapıtı.
  4. Mental Files in Flux (2016): Bilginin ve referansın zaman içindeki değişimini ele alan devam eseri.

François Recanati’nin Mental Files (2012) adlı eseri, zihinsel temsil ve referans kuramı üzerine geliştirdiği özgün bir modeldir: “mental dosyalar” (mental files). Bu model, klasik betimleyici (descriptivist) yaklaşımlara karşı, nondescriptivist (betimleyici olmayan) bir referans anlayışını savunur.

 Temel Kavram: Mental Dosyalar Nedir?

Recanati’ye göre, bir nesneye zihinsel olarak referansta bulunduğumuzda, o nesneyle ilgili bilgileri bir “mental dosyada” toplarız. Bu dosya:

  • Bir nesneye özgü olarak açılır (örneğin: “o adam”, “şu kedi”, “Ayşe”).
  • İçinde o nesneye dair inançlar, algılar, deneyimler yer alır.
  • Ancak dosyanın referansı, içeriğinden değil, ilişkisel bir bağdan (perceptual link, acquaintance) kaynaklanır.

Örneğin: “Ayşe” hakkında bir dosyamız varsa, bu dosya Ayşe’yi tanımamıza, onunla ilgili bilgileri toplamamıza ve ona tekrar referansta bulunmamıza olanak tanır.

Mental Files (François Recanati, 2012) – Bölüm Başlıkları 

  1. Giriş: Dosya Teorisine Giriş (Introduction: Enter the File)
  2. Dosyalar ve Sunum Kipleri (Files and Modes of Presentation)
  3. Dosyaların Tipleri (Types of Files)
  4. Dosyaların Açılması (Opening Files)
  5. Dosyaların Birleştirilmesi (Merging Files)
  6. Dosyaların Yeniden Tanımlanması (Reidentifying)
  7. Dosya İçeriği ve İnançlar (File Content and Belief)
  8. Dosyalar ve Dilsel Anlam (Files and Linguistic Meaning)
  9. Dosyalar ve Zihinsel Terimler (Files and Mental Terms)
  10. Dosyalar ve Zihin Kuramı (Files and Theory of Mind)
  11. Dosyalar ve Zihinsel İçerik (Files and Mental Content)
  12. Sonuç: Dosyaların Felsefi Önemi (Conclusion: The Philosophical Significance of Files)

 Notlar

  • Recanati bu kitapta, zihinsel dosyaları hem bilişsel bir araç hem de anlam kuramı için bir model olarak sunar.
  • Özellikle sunum kipleri (modes of presentation), özdeşlik problemleri, inanç atıfları ve zihin kuramı gibi konulara yeni bir perspektif getirir.
  • Kitap, Frege, Russell, Kripke ve Perry gibi figürlerle diyalog içindedir.

“Dosyalar ve Dilsel Anlam” (Files and Linguistic Meaning) bölümü, onun zihinsel dosya kuramını dil felsefesiyle doğrudan ilişkilendirdiği temel bölümlerden biridir. Bu bölümde Recanati, özellikle özel adlar (proper names), zamirler (pronouns) ve gösterme yoluyla yapılan ifadeler (indexicals, demonstratives) gibi dilsel ifadelerin nasıl anlam kazandığını açıklamak için “mental dosya” metaforunu kullanır.

 Bölümün Temel Tezleri

1. Dilsel Anlam = Dosya Açma Talimatı

  • Recanati’ye göre, bir özel adın ya da zamirin anlamı, belirli bir nesneye dair bir “mental dosya” açma ya da mevcut bir dosyayı etkinleştirme talimatıdır.
  • Örneğin, “Ayşe geldi” cümlesinde “Ayşe” özel adı, zihinde daha önce açılmış bir dosyayı etkinleştirir. Eğer kişi Ayşe’yi tanımıyorsa, bağlamdan yeni bir dosya açılır.

Anlam = referans değil, dosya işlemiyle ilişkili bir zihinsel eylemdir.

2. Dosyalar, Frege’nin “Sunum Kipleri”ne Alternatif

  • Frege’ye göre bir özel adın anlamı, onun “sunum kipi”dir (Sinn). Recanati ise bu işlevi “mental dosya” kavramıyla karşılar.
  • Ancak Recanati’nin dosyaları, psikolojik olarak işlevsel, dinamik ve bağlamsal yapılardır. Yani sabit anlamlar değil, kullanıma göre şekillenen zihinsel araçlardır.

3. Dosyalar ve Anlamsal İçerik

  • Recanati, klasik anlam kuramlarının aksine, dilsel anlamın sabit bir “içerik” olmadığını savunur.
  • Ona göre, anlam, bir tür bilişsel prosedürdür: bir dosyayı açmak, bir nesneyle ilişkilendirmek, içerik eklemek, güncellemek gibi işlemlerden oluşur.

4. Gösterimsel İfadeler (Indexicals) ve Dosyalar

  • “Ben”, “şu”, “burada” gibi bağlamsal ifadeler, her kullanıldıklarında yeni bir dosya açar ya da mevcut bir dosyayı işaret eder.
  • Bu ifadelerin anlamı, sabit bir nesneye değil, konuşma bağlamındaki ilişkilere dayanır (örneğin konuşmacı kim, işaret edilen ne, zaman ne).

 Örnek: “Clark Kent = Superman”

  • Bu tür özdeşlik ifadelerinde, kişi Clark Kent ve Superman için iki ayrı dosya tutuyor olabilir.
  • Bu dosyalar farklı içeriklere sahip olsa da, zamanla birleştirilebilir (merging).
  • Bu, neden “Clark Kent = Superman” gibi cümlelerin bilişsel olarak anlamlı olduğunu açıklar (Frege’nin “bilgi değeri” problemi).

 Sonuç: Anlamın İşlevsel ve Bağlamsal Doğası

  • Recanati’ye göre, dilsel anlam sabit bir nesne değil, zihinsel dosyalarla yapılan işlemler bütünüdür.
  • Bu yaklaşım, klasik referans kuramlarına karşı, bilişsel ve pragmatik bir anlam kuramı önerir.
  • Dilsel anlam, artık sadece “neye işaret ettiği” değil, zihinde nasıl temsil edildiği ve nasıl kullanıldığıyla da ilgilidir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Kaydol: Yorumlar (Atom)